Het zijn niet altijd grote en dure boeken met dikke leren banden en gouden letters op de rug die ons iets over Suriname kunnen vertellen. Soms kunnen flinterdunne en spotgoedkope papieren boekjes verrassende informatie bevatten die we niet zo gauw elders aantreffen. Dit boekje kostte toen het werd uitgebracht in 1893 slechts vijf pfennig (vijf cent) en telt slechts zestien pagina’s. De auteur, Pauline Herr, de vrouw van een missionaris, neemt de lezer mee naar Suriname.
De Evangelische Broedergemeente verricht sinds 1739 haar missiewerk, zo schrijft Pauline Herr. Inmiddels is een groot deel van de bevolking tot het christendom bekeerd. In dit boekje gaat de aandacht uit naar ‘Station Heerendijk’ gelegen aan de Commewijnerivier. Deze werd opgericht in de jaren 40 van de 19e eeuw om van daaruit alle mensen die op de omliggende plantages leefden en werkten voor de EBG te bereiken. Op deze voormalige plantage bevonden zich een kerk, die ook als school functioneerde, een woonhuis van de missionaris en wat hutten van de leraren en knechten. Op feestdagen werd Heerendijk door wel 300 à 400 mensen bezocht. Op Heerendijk woonden behalve de leraar en zijn familie ook de knecht Moses, de zaaldienaar met zijn vrouw, Pauline het kindermeisje, de wasvrouw Maria, een zeventigjarige ‘mulattin’ Martha, een aangenomen meisje (‘Negermädchen’) en Carolus de ‘koejongen’.
In februari 1882 was onze schrijfster bonen aan het plukken in de tuin. Haar man kwam haar helpen. Plotseling hoorden ze uit de richting van de kreek een geruis aanzwellen dat sterker en sterker werd. De wasvrouw Maria gilde een angstkreet: ‘Missi, masra, bigi watra kom’. De Commewijnerivier had de dammen, die de plantage moesten beschermen, overstroomd vanwege de vloed die door de nieuwe maan was ontstaan. Het water dat bezit nam van de lagergelegen delen was gelukkig zoet. De proviandvoorraden, de kippen en andere dieren moesten gered worden. De koeien stonden in een mum van tijd tot hun lijf in het water. De volgende dag, bij eb, zakte het waterpeil. Tegen vijf uur begon het echter weer te stijgen, nog hoger dan de dag ervoor. In allerijl werden meubilair en andere huisraad naar de slaapkamers op de eerste verdieping getild. Broeder Jonathan van de nabijgelegen plantage Kronenburg stuurde een bericht dat het water in zijn huis zo hoog stond dat ze zich alleen konden redden door op de tafels te klimmen. Op de buurplantage Brouwerslust was alle cacao-aanplant weggespoeld. In de nacht van zondag op maandag vielen er hevige regenbuien, zoals het alleen in tropische landen regenen kan. Na enkele dagen daalde het waterpeil weer. Met hulp van Martha werden de galerij, het voorhuis, de schrijfkamer en de cacaokamer grondig gereinigd.
Vanaf september van dat jaar had het niet meer geregend. De putten met regenwater stonden leeg en de plekken op de savanne en in het bos waar het vee normaliter water dronk, waren kurkdroog. Waarschijnlijk door onvoorzichtigheid van vissers, die hun vangst op vuur droogden, waren er branden ontstaan. De heer Curiel, van Brouwerslust, moest grote greppels graven om zijn cacaogronden voor het vuur te beschermen. Het vee van Heerendijk werd naar plantage Kronenburg gedreven om daar te kunnen drinken. Uit Paramaribo werden in grote blikken drinkwater gehaald. Van andere plantages kwamen dorstige mensen naar Heerendijk en smeekten om een beetje water. Helaas hadden veel mensen water uit de zwampen gedronken en werden daar ziek van. Veel mensen overleden daardoor. Op kerstavond begon het eindelijk weer te regenen. Het vee dat al die tijd op Kronenburg verbleef, kwam weer terug naar Heerendijk. Zoet water was weer in grote hoeveelheden voorhanden.
Dit kleine papieren boekje vertegenwoordigt geen grote financiële waarde, maar is wel heel moeilijk te vinden. Wereldwijd komen we het slechts in een paar bibliotheken tegen; die van de Universiteit van Amsterdam, in de universiteitsbibliotheek in Tübingen, in de Moravian Archives in Pensylvania en natuurlijk in de Buku Bibliotheca Surinamica collectie.
Carl Haarnack
www.bukubooks.nl
In Heerendijk. Wassernöte und dürre Zeiten. Pauline Herr. Kleine Traktate aus der Brüdermission, no. 9. Missionsschule der Brüdergemeine, Niesky i.d. Oberlausitz, 1893.
