Ik omhels je onafgebroken bevat de gefingeerde brieven van Judith, de dochter van Anton de Kom, aan haar vader en andere dierbaren, opgetekend door Ida Does (1955), een in Paramaribo geboren Nederlandse journaliste, schrijfster en documentairemaakster. De hoofdrolspelers in dit boek zijn Anton de Kom en zijn dochter Judith Allard-de Kom, nu wijlen.
Anton de Kom (Paramaribo, 22 februari 1898 – Kamp Sandbostel, Neuengamme, 24 april 1945) is een antikoloniale schrijver, nationalist en tijdens de Tweede Wereldoorlog verzetsstrijder in Nederland. De belangstelling voor hem is de laatste jaren sterk toegenomen. In 2020 werd de persoon Anton de Kom toegevoegd aan de Canon van Nederland, een overzicht van onderwerpen die iedere Nederlander over de Nederlandse geschiedenis zou moeten weten.
Judith Allard-de Kom is in 1931 geboren als het vierde kind van Anton de Kom en Petronella Borsboom. Judith was twee jaar oud toen het gezin naar Suriname verhuisde, waar haar vader het middelpunt werd van historische antikoloniale opstanden in Paramaribo. Na de verbanning van haar vader woonde het gezin in Den Haag. Judith was dertien toen haar vader in 1944 op een dag niet thuiskwam, de Hongerwinter brachten zij en de rest van het gezin in onzekerheid door. Pas zestien jaar later werden de stoffelijke resten van Anton de Kom gevonden in een massagraf bij concentratiekamp Sandbostel, hij werd herbegraven op het Nationaal Ereveld in Loenen.
Ik omhels je onafgebroken begint met ‘Je voetsporen’: ‘Papa, je voetsporen hebben diepe afdrukken achtergelaten. In mijn lange leven heb ik veel mensen ontmoet die alles wilden weten over jou en over ons verleden. […] Ik dagdroom dat je hier bij mij in de kamer zit. Je zwijgzame aanwezigheid moedigt mij aan. Je dochter, Judith’.
Dan volgt een groot aantal brieven, aan stammoeder Azemia, die in slavernij werd gehouden op de suikerplantage Molhoop, aan ‘lief uniek bruidspaar papa en mama’, aan ‘allen die op het Plein waren in Paramaribo op 7 februari 1933’ (‘Zwarte Dinsdag’: demonstratie voor De Koms vrijlating), aan Bertus Meijer (kameraad uit de tijd van het blad Links Richten uit de jaren dertig), aan Judith als negenjarige, aan schoolvriendje Jopie, Nico Wijnen (communistische schrijver), Ton (broer van Judith), de Groningse familie die eten meebracht en Judiths poppenwagen in ruil daarvoor meenam, aan oom Jules (Antons broer), mevrouw Le Griep (vriendin van Judiths moeder), aan kunstenares Nola Hatterman, aan Frans Henri de Ziel/dichter Trefossa, aan Judiths tantes, aan Rembrandt van Rijn, aan een jong Zwart voetballertje, aan oudste broer Ad, aan levenspartner Bert.
De meeste brieven zijn gericht tot haar vader Anton, zoals: ‘Lief Suriname’: ‘Papa, ik ging terug. Op 28 mei 1968 stapte ik ’s ochtends om kwart voor elf in het vliegtuig op Schiphol’. Na afloop schrijft ze: ‘Deze reis heb ik gemaakt ter rehabilitatie van mijn vader en de plaatsen waar hij leefde en waar hij over schrijft te bezoeken. Ik ben hem dankbaar. Zonder zijn inspiratie had ik dit niet kunnen volbrengen. Ik heb heel veel liefde ontvangen en ontdekt dat mijn vader een groot man was, niet alleen als schrijver maar ook als mens. Dank aan alle Surinamers die mij hebben laten voelen dat ik een Surinaamse ben en bij hen hoor’. Verder treffen we in dit boek gedichten aan (van Anton de Kom, Judith de Kom, Bertus Meijer, Nico Wijnen, Trefossa) en 23 zwart-witfoto’s.
Ik omhels je onafgebroken besluit met een nawoord van Guno Jones, hoogleraar ‘Geschiedenis van kolonialisme en slavernij’ in Amsterdam, die refereert aan de excuses die de Nederlandse regering aanbood ‘voor het handelen van de toenmalige regering, waaronder het Nederlandse koloniale bestuur in Paramaribo destijds, en het leed dat u en uw familie daarvan hebben ondervonden’. Maar, zo betoogt Jones: ‘Tegelijkertijd zijn er geen garanties voor de toekomst, zoals de normalisering van extreemrechts in Nederland en elders laten zien’.
Soms krijg je de indruk dat veel mensen meeliften met de (natuurlijk terecht) opgelaaide belangstelling voor De Kom. Bij dit boek van dochter Judith ligt dat uiteraard anders. Aanbevolen.
4 STERREN
Ko van Geemert
Ik omhels je onafgebroken – Brieven aan haar vader Anton de Kom en andere dierbaren, Judith de Kom en Ida Does, 2024, Alfabet Uitgevers, EAN 9789021342719
Verschenen in het december/januari-dubbelnummer van Parbode, verkrijgbaar in de winkel (in Suriname)
Wilt u informatie over het afsluiten van een (digitaal) abonnement?
Kijk op www.parbode.com/abonneren
Nu populair
