Kandidaatstelling legt fundamentele kwetsbaarheid van de democratie bloot

Sinds 25 maart 2025 worden de kandidatenlijsten van de 14 politieke partijen die meedoen aan de verkiezingen op 25 mei, onderzocht en beoordeeld door het Centraal Hoofdstembureau. Op drie volksvertegenwoordigende niveau’s vinden de beoordelingen plaats: voor het parlement, de districtsraad (dr) en ressortraad (rr). Over de laatste twee hebben de hoofdstembureaus in alle 10 districten deze week presentaties gehouden: er is bekendgemaakt of kandidaten voldeden aan de wettelijke vereisten om mee te doen aan de verkiezingen. De resultaten zijn schrikbarend en er is een kwetsbaarheid tentoongesteld die mogelijk een aantasting van de democratie kan betekenen.

Door Raoul Roeplal

Parbode belicht in dit artikel de kandidatenlijsten op dr- en rr-niveau. In de tien districten van Suriname zitten 63 ressorten waarvoor kandidaten kunnen worden ingediend. Echter, als een of meer kandidaten op een lijst niet aan de wettelijke voorschriften voldoen, worden die geschrapt. Deze term is veel gevallen op 1 en 2 april: toen moest ieder hoofdstembureau waar de districtscommissaris de voorzitter van is, bekendmaken wie wel of niet op de lijst blijven staan. Dat bleek uiteindelijk om meer dan 150 mensen in de verschillende districten te gaan. Paramaribo en Commewijne hadden met respectievelijk 58 en 31 geschrapte kandidaten de meeste van alle districten. De overtredingen hadden vooral te maken met geen bewilliging of juist een dubbele bewilliging. 

En precies daar ligt die kwetsbaarheid: kandidaten die doelbewust helemaal niet of bij twee partijen bewilligen, kunnen invloed hebben op de kracht van een politieke partij in een bepaald ressort of district. Het aantal verkiesbare plekken op een dergelijke lijst kan op die manier afnemen of het hoofdstembureau kan oordelen dat een partij in een bepaald ressort niet langer kan meedoen. Dat kan een game-changer zijn bij de Verenigde Volksvergadering: hier moeten de dr- en rr-leden een president kiezen, indien het parlement dat niet op eigen kracht kan doen. 

Kiesregeling verder aanpassen

Deze politieke kwetsbaarheid is niet onopgemerkt voorbijgegaan. President Santokhi, voorzitter van de VHP, de grootste coalitiepartij op dit moment, betitelt personen die zich schuldig maken aan dubbele bewilliging als ‘kwaadwilligen die politieke partijen kunnen uitschakelen’. 

Hij stelt voor om een gedigitaliseerd systeem in te voeren, waarbij reeds bij de indiening van de lijsten duidelijk wordt als een kandidaat ergens anders bewilligd heeft of niet. Ook zou de Kiesregeling, die al door het parlement is gewijzigd, verdere aanpassing behoeven. Suriname heeft nu een systeem van landelijke evenredigheid in plaats van het districtenstelsel. Alle stemmen wegen landelijk even zwaar. Santokhi stelt dat die wijziging pas de eerste ingreep in de Kiesregeling betrof. Nu zou ook het regionaal systeem bekeken moeten worden.

Totdat de volgende wijzigingen plaatsvinden, blijft er een gevoeligheid in de wet. Dat is volgens de president niet goed voor het verkiezingsproces. Er zijn maatregelen nodig om te voorkomen dat dit zich ooit weer voordoet, vindt Santokhi. In de tussentijd moet hij oordelen over de vele beroepschriften die ingediend worden: partijen kunnen beroep aantekenen tegen besluiten van de hoofdstembureaus.

Leestip:

Wil jij weten hoeveel commissies president Santokhi heeft ingesteld gedurende zijn presidentschap? Parbode zocht het uit. Het staat allemaal in ons nieuwste magazine!

Haal het bij één van de verkooppunten of lees online!