Modernisering van de rechterlijke macht: wat moet je weten?

De afgelopen tijd is De Nationale Assemblée (DNA) het epicentrum geworden van een intens debat over een reeks wetsontwerpen voor ingrijpende hervormingen van de rechterlijke macht. De discussies houden juristen, politici, belangenorganisaties en grote delen van de Surinaamse samenleving bezig. Dit onderwerp domineert de media én de publieke agenda. Hier is een gefilterd overzicht van wat je moet weten over de ontwerpwetten en de daarbij horende overwegingen.

Vier ontwerpwetten

Het parlement behandelt momenteel vier initiatiefwetten, waarvan drie direct verband houden met de structuur en werking van de rechterlijke macht:

1. Wijziging van het Reglement op de Inrichting en Samenstelling van de Rechterlijke Macht;
2. Wijziging van de Wet Rechtspositie Rechterlijke Macht;
3. Wijziging van de Grondwet om cassatierechtspraak mogelijk te maken via een derde rechtsinstantie;
4. Wijziging van de Grondwet, in deze de preambule, om officieel vast te leggen dat inheemse volkeren de oorspronkelijke bewoners van Suriname zijn.

Congres ‘Modernisering Rechterlijke Macht’

In januari vond in Paramaribo het congres Modernisering Rechterlijke Macht plaats, waar alle betrokkenen – vertegenwoordigers van de rechterlijke, wetgevende en uitvoerende macht, advocaten, academici, media en buitenlandse deskundigen – samenkwamen om de wetsontwerpen te bespreken. Tijdens die bijeenkomst lag de focus zowel op de modernisering van het Openbaar Ministerie (OM) als op de oprichting van een derde rechtsinstantie voor cassatierechtspraak.

DNA-voorzitter Adhin benadrukte dat de hervorming een breed maatschappelijk vraagstuk is dat bepalend kan zijn voor rechtszekerheid, maatschappelijke rust en economische ontwikkeling. Een eindrapport met inzichten en aanbevelingen werd recent formeel aan DNA en andere instituten overhandigd.

Discussie Openbaar Ministerie

Een van de hoofdpunten binnen de hervormingen betreft het OM. Het huidige OM staat onder leiding van één procureur-generaal (pg), een model dat historisch is geworteld in de Surinaamse rechtsorde. Tegenstanders van de hervorming, waaronder het OM zelf, vinden het voorstel om een College van Procureurs-Generaal in te stellen, maar niets. Het zou niet passen binnen de bestaande juridische en constitutionele structuur en geen duidelijk probleem oplossen.

De wetsvoorstellen omvatten ook een verlaging van de pensioenleeftijd voor de procureur-generaal en andere leden van het OM van 70 naar 65 jaar, een kwestie die volgens critici de continuïteit en ervaring binnen de top van de vervolgingsdienst kan ondermijnen.

Binnen DNA zijn de meningen verdeeld: sommigen pleiten voor waarborgen die de onpartijdigheid van vervolging sterker garanderen, terwijl anderen juist meer capaciteit bij advocaten-generaal, officiers van justitie en adequate politievoorzieningen willen zien, in plaats van een nieuw college. Er wordt openlijk gevraagd wat het concrete doel is van de instelling van een college en hoe politieke inmenging daarbij wordt voorkomen.

Discussie cassatierechtspraak

Het debat over cassatierechtspraak concentreert zich op drie opties: aansluiting bij het Caribbean Court of Justice (CCJ), aansluiting bij de Hoge Raad der Nederlanden, of de oprichting van een nationale derde rechtsinstantie. Vrijwel alle betrokkenen zijn het erover eens dat een derde instantie nodig is, maar over de vorm verschillen de opvattingen scherp.

Voorstanders van aansluiting bij het CCJ wijzen op Suriname’s lidmaatschap van CARICOM en de bestaande structuur van de CCJ als hoogste rechtsorgaan binnen die gemeenschap, inclusief discussies over een mogelijke Surinaamse kamer binnen de CCJ.

Anderen stellen dat de rechtssystemen te veel verschillen. Ook zijn er taalbarrières en zouden de kosten zo hoog zijn, dat het voor de gemiddelde burger niet bereikbaar is. In de praktijk blijkt echter dat weinig burgers bij de tweede instantie – het Hof van Justitie – terechtkomen (slechts 0.2 procent van alle rechtszaken). Daarom wordt op dit argument gezegd, dat een nog kleiner deel bij de derde instantie zou belanden, mede omdat niet alle zaken hiervoor in aanmerking komen.

Anderen pleiten juist voor aansluiting bij de Hoge Raad van Nederland, omdat het Surinaamse rechtssysteem historisch en inhoudelijk veel op het Nederlandse is gebaseerd en er in de praktijk al veel met Nederlandse jurisprudentie wordt gewerkt.

Het idee om een volledig eigen nationale Hoge Raad op te richten stuit op scepsis vanwege het beperkte aantal rechters in Suriname en de benodigde expertise. Experts waarschuwen dat het tekort aan rechters juist kan worden verergerd als de meest ervaren rechters van het Hof van Justitie worden afgehaald om een nieuwe instantie te bemensen.

Coalitie verdeeld

Binnen de regeringscoalitie zijn de meningen niet unaniem. Met name NPS en ABOP hebben kritische noten geplaatst bij de ontwerpwetten. ABOP is in beginsel sceptisch over de hervorming bij het OM, maar is wel positief over een derde instantie. NPS uit scherpe vragen over de noodzaak en structuur van de hervormingen bij het OM. De overige coalitiepartijen staan grotendeels achter de voorstellen, terwijl VHP, de enige coalitiepartij, expliciet tegen de voorgestelde hervormingen bij het OM is. VHP pleit voor capaciteitsversterking waar dat nodig is en heeft tevens een voorkeur voor aansluiting bij het CCJ.

De vergaderingen over deze wetten duren al meerdere dagen. Het is maar de vraag welke middenweg gevonden zal worden om – zoals het parlement dat zegt – uiteindelijk kamerbreed eens te zijn over de toekomstige wetgeving.

0

Gedeeld