Nieuw kiesstelsel: wat zijn de nieuwe uitdagingen?

Suriname zal bij de komende verkiezingen te maken krijgen met een nieuw kiesstelsel: het evenredigheidsstelsel. De kiesregeling is zeker drie keer gewijzigd, waarvan de laatste in januari van dit jaar. Dat leverde het ministerie van Binnenlandse Zaken, de organisator van de verkiezingen, wat problemen op. “De late goedkeuring van het nieuw kiesstelsel heeft ons opgehouden om een uitgebreide voorlichtingscampagne te starten. Pas nadat de kiesregeling helemaal was goedgekeurd, kon bepaald worden hoe de definitieve stembiljetten eruit moesten zien. Dat gebeurde uiteindelijk pas in februari”, noemt Nazier Eskak, directeur van Binnenlandse Zaken een van de uitdagingen.

Door: Valerie Fris

Voorlichtingscampagne

Voor Eskak was het geen discussie. Er kon geen ‘halve’ informatie naar buiten worden gebracht voordat alles in orde was. “In dat opzicht hebben we wel wat stagnatie ondervonden”, stelt hij. Ook bleek het stemmingsproces bij deze nieuwe kiesregeling voor velen onduidelijk. “We moeten wel erkennen dat de voorlichtingscampagnes heel laat zijn begonnen en dat is te merken aan de vragen die over de verkiezingen worden gesteld. Ik denk dat we tegen 25 mei het grootste deel van de gemeenschap voldoende hebben geïnformeerd.” Binnenkort wordt er een voorlichtingsfilm gelanceerd waarin het stemmingsproces wordt uitgelegd in de acht verschillende talen die in Suriname worden gesproken. Het ministerie rekent ook op de politieke partijen die hun achterban van informatie zullen voorzien over hoe ze moeten stemmen.

Rechtszaken

Een andere uitdaging die de verkiezingskalender mogelijk in de war kon schoppen waren de verschillende rechtszaken die door politieke partijen waaronder de Nationale Democratische Partij (NDP), Vereniging Leefbaar Suriname (VLS), Alternatief 2020 en de Progressief Verheffende Partij (PVP) zijn aangespannen. Dat had te maken met hun deelname aan de verkiezingen of over kandidatenlijsten die waren afgewezen door het Centraal Hoofdstembureau en de president waar zij in beroep mochten gaan. Uiteindelijk gaf de kantonrechter aan dat het ‘algemeen belang’ (de verkiezingen) in gevaar zou komen en is de eis van de partijen afgewezen. “Met de rechtszaken hebben we tien tot twaalf dagen verloren. We kunnen ons echt geen enkele vertraging meer veroorloven”, zegt Eskak stellig. Op het moment van schrijven is er nog een rechtszaak gaande, namelijk die van de belangenorganisatie voor de mens met een beperking Wan Okasi en haar voorzitter Aniel Koendjbiharie. Die stellen dat zij er niet van op de hoogte waren dat het kiesbesluit is gewijzigd; daarin staat nu dat mensen met een beperking behalve met een vertrouwenspersoon ook met iemand van het stembureau het stemhokje in moeten gaan. Die persoon moet dan in opdracht van de persoon met een beperking, het vakje rood kleuren. Koendjbiharie vindt dit niet kunnen omdat er met deze regel geen sprake meer is van een geheime stemming. Het is niet bekend wanneer er uitspraak komt in deze zaak.

Verbeteren

Maar de directeur doet in deze ook aan zelfreflectie: “We moesten meer trainingen hebben verzorgd aan de hoofdstembureaus. De hoofdstembureaus worden bemenst door mensen die door het Kabinet van de President worden aangesteld en beëdigd. Er zijn geen profielschetsen voor deze kandidaten. Dat zou anders moeten, want ervaring zou zeker ook moeten meetellen.” Volgens Eskak is het vooral misgegaan door mismanagement en niet zozeer door het niet naleven van de regelgeving. De directeur is daarom blij met organisaties zoals het Anti Fraude Platform en het Journalistencollectief, die kritisch meekijken naar het proces en het verloop van de verkiezingen. Eskak zegt ervan verzekerd te zijn dat de betrouwbaarheid van de verkiezingen niet is geschonden.

Nieuw kiesstelsel

Omdat met het nieuw kiesstelsel, het hele land één kiesdistrict is, zal de verdeling van de zetels ook anders plaatsvinden. Bij vorige verkiezingen werd elk van de tien kiesdistricten van Suriname vertegenwoordigd door een van tevoren vastgesteld aantal zetels. Er was een afzonderlijk stembiljet voor ieder kiesdistrict. Bij het nieuw kiesstelsel zullen alle stemmen, waar dan ook in het land uitgebracht, bij elkaar worden opgeteld om alle 51 zetels te verdelen. Tijdens een informatiesessie voor de media in februari ging Lothar Boksteen, voormalig voorzitter van het Centraal Hoofdstembureau hier dieper op in.

Boksteen legt uit dat als een politieke organisatie bijvoorbeeld 10 % van het aantal stemmen behaalt, dit ook betekent dat de partij 10% van het aantal zetels krijgt. “Omdat bij het berekenen van het aantal zetels niet altijd volle zetels worden behaald en afronden niet altijd leidt tot een bevredigend resultaat, zal het CHS middels een wiskundige formule, het evenredige gemiddelde berekenen. Daarbij wordt de methode van grootste gemiddelde deler gehanteerd”, legt Boksteen uit. Wat ook nieuw is, is dat de zetelberekening door het CHS zal geschieden en niet meer per district op het Hoofdstembureau. Ook bij de ressortraden geldt het evenredigheidsstelsel wat betekent dat iedere kiezer maar één stem kan uitbrengen voor één kandidaat.