‘Nog een laatste bakabana’ leidt tot 1 kilo overgewicht’

Tekst Jason Prisirie

Een van de mooiste kanten van Suriname is onze eetcultuur. Van krokante bakabana tot BBQ-bout met frietjes, eten is overal binnen handbereik. Jarenlang deed ik vrolijk mee: elke dag een gefrituurde snack, soms meer dan een. Tot mijn maag begon te protesteren. Eerst dacht ik dat het onschuldig was, maar toen de pijn aanhield, belandde ik bij de huisarts. Daar moest ik opsommen wat ik allemaal had gegeten. Het oordeel was pijnlijk eerlijk: te veel vet, te veel suiker, te weinig water en te weinig vitaminen. Wat ik altijd als normaal beschouwde, bleek ineens een alarmsignaal.

Die ervaring zette me aan het denken. Vanuit mijn achtergrond in food technology wist ik natuurlijk wat ongezond eten met het lichaam doet, maar pas toen ik er zelf last van kreeg, zag ik het grotere geheel. En dat geheel is zorgwekkend: een groot deel van de bevolking kampt met overgewicht of obesitas. Het is een aandoening die wereldwijd én in Suriname een serieuze bedreiging vormt voor de volksgezondheid.

Tijdens Wereld Obesitas Dag werd vastgesteld dat 60 tot 85 procent van de volwassen vrouwen in Suriname obesitas heeft, bijna het dubbele van het aantal mannen. Volgens de Pan-Amerikaanse Gezondheidsorganisatie had in 2022 maar liefst 58,1 procent van de bevolking boven de vijftien jaar overgewicht of obesitas. In 2016 gaf 44,4 procent van de bevolking aan onvoldoende te bewegen. In 2015 kampte 22,4 procent van de volwassenen met hoge bloeddruk. Het aantal mensen met diabetes steeg van 9,5 procent in 2000 naar 12,3 procent in 2014. 

Deze cijfers tonen aan dat obesitas nauw verbonden is met diabetes, hypertensie en hart- en vaatziekten. Daarmee legt het een zware druk op de gezondheidszorg, met hoge kosten voor medicatie, operaties en dialyse. UNICEF waarschuwde al dat obesitas wereldwijd inmiddels vaker voorkomt dan ondergewicht bij schoolgaande kinderen. In Suriname heeft een op de tien kinderen obesitas, mede door de brede blootstelling aan ultrabewerkte voedingsmiddelen. Dat zijn voedingsmiddelen die in fabrieken sterk zijn gemanipuleerd en ver verwijderd staan van het oorspronkelijke ingrediënt. Ze worden samengesteld uit talloze toevoegingen die je in een gewone keuken niet zou gebruiken: kunstmatige kleur-, geur- en smaakstoffen, conserveringsmiddelen en emulgatoren, stoffen die helpen bij het mengen van twee niet-mengbare vloeistoffen, zoals vet en water. 

Het resultaat is eten dat vaak te veel verborgen suikers, zout en ongezonde vetten bevat. Zelfs zogenaamd ‘suikervrije’ varianten zijn misleidend, omdat zoetstoffen de eetlust prikkelen en alsnog tot gewichtstoename kunnen leiden. Veel industrieel gebakken producten zijn bovendien bereid met geraffineerde oliën, waarbij vooral palmolie opvalt als een goedkope maar bijzonder ongezonde vetbron.

‘Net zoals de waarschuwing op sigarettenpakjes, moeten de gevolgen van overmatig vet zichtbaar gemaakt worden’

Als samenleving moeten we de realiteit onder ogen zien: onze eetgewoonten brengen ons gezondheidssysteem én onze toekomst in gevaar. Bewustwording over gezonde leefstijlkeuzes is cruciaal voor een gezonder Suriname. Af en toe genieten mag, maar een structureel dieet vol vet en suiker eist op termijn zijn tol.

In 2022 publiceerde het Ministerie van Volksgezondheid de Nationale Voedingsrichtlijnen. Die bevatten niet alleen aanbevelingen over hoeveel we van bepaalde voedingsgroepen zouden moeten eten, maar ook visuele modellen zoals een piramide of een bord die tonen hoe een gebalanceerd dieet eruitziet. Een waardevol initiatief, maar de impact blijft beperkt. Te vaak blijft het bij een folder of een website die het gros van de bevolking nooit bereikt. Wat nodig is, is een aanpak die wél blijft hangen. Net zoals de waarschuwingen op sigarettenpakjes, zouden ook in eethuizen en snackbars de gevolgen van overmatig vet en suiker zichtbaar gemaakt moeten worden. Gezonder leven hoeft niet ingewikkeld te zijn. Met een paar eenvoudige keuzes kan je al veel winst boeken: laat toegevoegde suikers staan, kies voor de natuurlijke zoetheid van fruit en beperk snacks en drankjes die vol zitten met verborgen suikers. Kies bewust je olie. Voor salades zijn geperste oliën zoals olijf- of notenolie ideaal. Voor bakken en braden zijn zonnebloem- of pindaolie geschikt, maar vermijd hoge temperaturen. Palmolie, vaak gebruikt in bewerkte producten, is goedkoop maar bijzonder ongezond. En wees spaarzaam met zout. We gebruiken ongemerkt veel meer dan goed voor ons is. Zelf koken helpt om de inname te beperken. Kruiden en specerijen geven minstens zoveel smaak, zonder de nadelen van overmatig zout.

Zelf heb ik mijn eetpatroon aangepast. Ik drink nu vaker vruchtenthee of groene thee zonder zoetstoffen, en kies ’s ochtends standaard voor bruinbrood in plaats van wit. Ook het eten van vette producten heb ik sterk verminderd. Het resultaat? Nauwelijks nog maagklachten.
Kleine stappen, grote effecten.

Dit artikel staat in het december/januari nummer van Parbode, verkrijgbaar in de winkel (in Suriname). Wilt u digitaal verder lezen? Kijk dan op www.parbode.com/abonneren